Mặt trái của sự hoàn hảo

By Nguyễn Nam Khánh | Thứ 3 - ngày 09/01/2018

Năm 1970, khi đang nghiên cứu về những ảnh hưởng mà sự xuất hiện của robot sẽ tạo ra, giáo sư người Nhật Bản Masahiro Mori đã phát hiện ra một điều kì lạ. Khi vẻ bề ngoài của một con robot càng trở nên giống con người, sẽ càng có nhiều người tỏ ra khiếp sợ nó. 

Mặc dù sau thời điểm đó, công chúng đã có những phản ứng rất tích cực với việc Robot ngày càng trở nên giống con người. Nhưng Mori đã rút ra một kết luận sau phát hiện trên: Khi một cái gì đó hoàn toàn không phải người nhưng có một số đặc điểm giống con người, nó sẽ trở nên rất hấp dẫn. Nhưng một khi nó có quá nhiều hình dạng, cá tính, tính chất giống con người, nó lại trông như một sự mô phỏng không hoàn hảo, và nó không còn thú vị nữa. Và ông gọi nó bằng cái tên The Uncanny Valley (thung lũng huyền bí).

2108 2

Thứ 5 tuần trước, Manchester City đã đánh bại Newcaslte United với tỷ số 1-0. Đây là một trận đấu bóng đá – đương nhiên rồi, kết luận quá thừa thãi -  nhưng theo một cách nào đó, nó cũng không hoàn toàn là một trận đấu bóng đá. Tất cả mọi người bên trong sân vận động đều có chung một tâm trạng đầy khó hiểu, và cũng rất thành thật: Trình độ kỹ thuật và đẳng cấp của City hoàn toàn nằm trên Newcastle là một thực tế quá rõ ràng. Các cổ động viên của The Toons đều chấp nhận sự thật là họ đang theo dõi một trận đấu mà những quy tắc thông thường sẽ không thể áp dụng vào, chỉ cần đội bóng của họ … chạm bóng bên phần sân City là cũng đã quá thành công và đủ để họ ăn mừng phấn khích. Bình luận trên Sky, Jamie Carragher gọi việc này là một “trò hề” và cho rằng Premier League đang dần trở nên “đáng hổ thẹn”.

Gary Neville nhận xét, đây là một chuyện “không thể chấp nhận nổi”. Các phương tiện truyền thông bắt đầu nóng lên. Một điều gì đó về trận đấu này đã khiến cho người ta bộc lộ những phản ứng tiêu cực, nó có thể được đưa vào khái niệm về The Uncanny Vally đã đề cập ở trên; đủ tiệm cận đến đẳng cấp của một thứ bóng đá đầy cuốn hút, song cũng trở nên cực kì đáng ghét, kinh sợ vì đã vượt quá xa cái chỉ tiêu dự kiến mà người ta đặt ra.

Trong hiệp 1, Manchester City kiểm soát bóng đến 83% và đã phá vỡ kỷ lục kiểm soát bóng của Premier League là 82,28% - được tạo ra bởi chính họ trong trận thắng Queen Park Ranger ở trận đấu cuối cùng của mùa giải 2011/2012. Tuy nhiên, Newcastle vẫn tỏ ra cực kì khó chơi, gần như ghi bàn vào lưới City và chỉ để thua 1-0. Từ góc nhìn này, có thể nói chiến thuật của Rafa Benitez đã vận hành thành công (trong khi cũng phải thừa nhận rằng Man City, nếu may mắn hơn, đã có thể thắng 3-0 hoặc 4-0).

Theo quan điểm của Carragher, thứ khiến cho Premier League trở nên cuốn hút chính là cái cảm giác hấp dẫn, căng thẳng đến nghẹt thở mà những cuộc đối đầu mang lại, và nó đang dần biến mất khi những trận đấu đang có xu hướng diễn ra theo thế trận một chiều, giống như màn độc diễn giữa một tay boxing hạng nặng với một cái bao cát. Diễn biến trận đấu theo kiểu một bên tấn công dồn dập, còn bên kia không biết làm gì khác ngoài phòng ngự, đang dần trở nên ngày càng nhiều.

Trong 3 mùa giải đầu tiên được Opta thu thập dữ liệu, từ mùa 2003/2004 đến 2005/2006, chỉ có vỏn vẹn 3 trận đấu mà trong đó một đội bóng có tỷ lệ kiểm soát bóng là 70% hoặc nhiều hơn. Nhưng đến mùa giải 2016/2017, con số này đã tăng lên thành … 36 trận!

Mùa giải năm nay, đã có đến 37 trận đấu diễn ra theo cách tương tự. Số trận đấu có một đội bóng kiểm soát bóng từ 65% trở lên đã tăng từ 11 trận ở mùa giải 2003/2004 lên thành … 94 trận ở cuối mùa giải trước (và 64 trận tính đến thời điểm hiện tại của mùa giải này); còn ở mức 60% trở lên thì đã tăng từ 63 trận ở mùa giải 2003/2004 lên thành … 181 trận ở cuối mùa giải trước (và 100 trận tính đến thời điểm hiện tại của mùa giải này.)

Một phần nguyên nhân của những thay đổi nhanh đến chóng mặt này chính là: Việc giữ quyền kiểm soát bóng đã trở nên dễ dàng hơn trong thế giới bóng đá hiện đại. Sự thay đổi của luật việt vị đã khiến các đội bóng gặp khó khăn trong việc đẩy hàng phòng ngự lên cao, tạo ra nhiều khu vực có thể triển khai lối chơi hiệu quả và giúp tuyến giữa không bị đặt vào tình trạng quá đông đúc. Các trọng tài thời nay cũng có xu hướng rút thẻ phạt nhiều hơn, vì vậy, việc ngăn cản các cầu thủ sáng tạo cũng trở nên vất vả và khó khăn hơn so với 15 năm trước. Trong một bối cảnh như vậy, những tiền vệ như Xavi, Luka Modric và David Silva đã được trao cho rất nhiều đất diễn và phát triển mạnh.

Có lẽ cái cách mà Barcelona của Pep Guardiola bị đánh bại đã thay đổi nhận thức của rất nhiều người, biến những điều tưởng như bất khả thi, trở nên khả thi. Manchester United đã bị bóp nát trong trận chung kết Champions League năm 2009, bởi vì họ hoàn toàn bất lực trong việc cướp bóng khỏi Barcelona. Mặc dù vậy, hình ảnh của Inter Milan và Chelsea trong hai trận bán kết Champions League 2010 và 2012 đã chứng minh rằng: Kể cả khi chỉ kiểm soát bóng 20%, bạn vẫn có thể giành được chiến thắng; và một bài học đã được rất nhiều đội bóng tại các giải đấu rút ra: Khi đối đầu với các đội bóng lớn, hãy thi đấu lùi sâu, giữ cự li đội hình và tập trung vào bóng. Chính việc kiểm soát bóng bá đạo tới mức cực đoan đã sinh ra việc kiểm soát bóng ít đến bất thường tương ứng. 

Rất nhiều người đã chỉ trích Rafa Benitez vì chiến thuật mà ông áp dụng , và có lẽ - như Roy Hodgson đã nhận xét vào 4 ngày sau đó - một lối chơi chủ động hơn sẽ mang đến cho Newcastle một kết quả tốt hơn. Có lẽ, Benitez sẽ phản bác lại rằng đội bóng của ông không hề có một cầu thủ nào sở hữu tốc độ và kĩ thuật như Wilfried Zaha để làm được điều đó. Trên thực tế, nhiệm vụ hàng đầu của bất kì huấn luyện viên nào cũng là setup đội bóng của mình theo cách có thể giúp họ đạt được những kết quả tốt nhất.

Vẻ đẹp của bóng đá nằm ở tính cạnh tranh khốc liệt của nó, và trên thực tế, một đội bóng bị cho là yếu hơn cũng hoàn toàn có thể đánh bại một đội bóng được đánh giá mạnh hơn. Môn thể thao này không hề tồn tại cái định nghĩa “đội mạnh sẽ giành chiến thắng”. Rất nhiều người chỉ biết ngồi trên ghế và đòi hỏi một đội bóng nên áp dụng một lối chơi không phù hợp và mang lại hiệu quả cho họ - chỉ để tạo ra tính giải trí . Nhưng như thế không có nghĩa là không tồn tại vấn đề nào đáng lo ngại ở đây. Như Carragher đã nói, các đội bóng ở top đầu đang vượt quá xa các đội bóng ở top dưới, điều này khiến cho ngày càng nhiều những “đội bóng nhỏ” cảm thấy sự lựa chọn duy nhất của họ là buông bỏ hoàn toàn việc kiểm soát bóng.

Đây chính là hệ quả từ sự chênh lệch quá lớn về mặt tài chính của các đội bóng và có lẽ nó đã khiến cho sự hấp dẫn trong bóng đá dần mất đi. Liệu một trận bán kết Champions League có sự góp mặt của một trong những đội bóng xuất sắc nhất lịch sử có còn cuốn hút nữa không, khi mà người ta lúc nào cũng được theo dõi những trận đấu như vậy ít nhất 2 lần một tuần tại giải quốc nội.

Premier League đang mò mẫm trong bóng tối của “thung lũng huyền bí”. 

Theo The Guardian