Bí mật của 4-4-2 kiểu Ý

By Nguyễn Nam Khánh | Thứ 2 - ngày 16/01/2017

Năm 2014, Atletico Madrid tạo nên một trong những kỳ tích ấn tượng nhất trong thế giới bóng đá hiện đại: vượt qua Barcelona và Real Madird một cách hoàn toàn thuyết phục và vô địch La Liga. Đây là lần đầu tiên chuyện này xảy ra kể từ sau khi Valencia đăng quang năm 2004.  Một năm trước đó, Atletico còn đứng sau nhà đương kim vô địch Barcelona đến 26 điểm. Hai gã khủng lồ với ngân sách chuyển nhượng gấp đôi Atletico và ghi được hàng trăm bàn thắng chỉ trong 1 mùa giải, nhưng lại thi đấu loạng choạng ở La Liga bởi nhiều lý do: Madird bổ nhiệm Ancelotti vào chiếc ghế huấn luyện viên, và ông giúp họ giành được 2 danh hiệu Copa del Rey và Champions League; Barca thì trì trệ dưới triều đại của Gerardo Martino và Messi phải ngồi ngoài hai tháng từ tháng 1 đến tháng 11 vì chấn thương, anh đã phải trãi qua mùa giải tệ nhất của mình từ trước đến nay, chơi 30 trận, có 10 pha kiến tạo và ghi được vỏn vẹn 27 bàn thắng.

Nhưng kỳ tích này sẽ không bao giờ có thể xảy ra nếu như Diego không có một sự hiểu biết sâu sắc về những điểm mạnh cũng như điểm yếu của đội hình mà ông đang nắm trong tay. Sở hữu một vài ngôi sao với tài năng không kém gì những cái tên trong đội hình của Barca hay Real, El Cholo xây dựng một bộ khung thép với đội hình 4-4-2, dựa trên một hàng phòng ngự lùi sâu, một hàng tiền vệ bó hẹp, lối chơi phản công, máu, mồ hôi và nước mắt. Họ ghi được 72 bàn thắng, ít hơn 27 bàn so với Real Madrid, nhưng chỉ để lọt lưới 26 bàn. Giống với nhà ĐKVĐ Premier League, Leicester City, họ bay cao với một đội hình kì lạ, sự “công nghiệp” phi thường và những khái niệm chiến lược có nguồn gốc từ Italia.

Claudio Ranieri sinh ra ở Rome và có một sự nghiệp đá ở vị trí hậu vệ với thành tích khá khiêm tốn, phần lớn sự nghiệp cầu thủ của mình, ông chỉ chơi cho Catanzaro, nằm ở bờ biển phía Nam Italia. Ông bắt đầu sự nghiệp huấn luyện vào giữa những năm 1980 và đã dẫn dắt nhiều đội bóng tên tuổi ở Serie A như Napoli, Fiorentina, Parma, Juventus, Roma và Inter. Ở nước ngoài, ông cũng từng dẫn dắt nhiều cái tên sừng sỏ như Valencia, Atletico, Chelsea, Monaco và ĐTQG Hy Lạp. Đầu mùa giải 2015-2016, ông mô tả Leicester là một sự hợp nhất hoàn hảo của “tinh thần Anh” và “chiến thuật Ý”.

Diego Simeone lớn lên ở Buenos Aires và lần đầu tiên chuyển đến châu Âu khi ký hợp đồng với Pisa, lúc tuổi 20, vào năm 1990. Sau một thời gian ngắn chơi cho Sevilla và Atletico, ông chuyển đến Ý và lần lượt gia nhập hai ông lớn tại giải đấu này là Inter Milan và Lazio, giành Scudetto cùng I Biancocelesti vào năm 2000 dưới sự dẫn dắt của HLV Sven-Göran Eriksson. Sự nghiệp huấn luyện của ông bắt đầu ở quê nhà, nơi ông đã giành hai chức vô địch quốc gia với Estudiantes de La Plata và River Plate. Tuy vậy, chặng dừng đầu tiên của ông ở châu Âu sau đó vẫn là Ý, nơi ông đã cứu Catania thoát khỏi cảnh bị xuống hạng chơi ở Serie B vào năm 2011. Về sau, Simeone mô tả rằng đây là khoảng thời gian quan trọng nhất của ông trong sự khởi đầu ở châu Âu. Năm 2014, HLV của Porto, ông Paulo Fonseca đã gọi Atletico là  “Một đội bóng của Italia chơi ở giải VĐQG Tây Ban Nha”. Lúc đó, Simeone đã bác bỏ nhận định này, nhưng ông vẫn phải thừa nhận: “Về lòng dũng cảm và những ý tưởng, quả thật Atletico của tôi có mang một chút chất Ý.”

4-4-2 dường như đã bị lãng quên suốt 1 thập kỉ, chủ yếu là bởi vì người ta cho rằng việc đưa ra sân hai tiền đạo sẽ làm cho hàng tiền vệ bị yếu đi và bị áp đảo về số lượng. Nhưng bí mật ban đầu của nó là nằm ở khía cạnh phòng ngự. Khi Arrigio Sacchi áp dụng nó ở A.C Milan vào những cuối năm 1980 – Khôn ngoan hơn đối thủ bởi việc giăng bẫy việc vị, lối chơi phòng ngự khu vực và giữ cự ly hẹp giữa các tuyến - khiến các số 10 khi đối đầu với họ phải vô cùng chật vật trong việc tìm kiếm thời gian và khoảng trống. Tư tưởng của Sacchi ban đầu bị xem là quá mạo hiểm, bởi vì ở Calcio lúc đó, người ta đang trung thành với lối đá một-kèm-một và hàng phòng ngự 5 người, nhưng thông điệp chính trong lối chơi của ông chính là duy trì một tập thể thật chặt chẽ. Hệ thống mà Sacchi tạo ra đã trở thành nguồn cảm hứng cho rất nhiều vị huấn luyện viên nổi tiếng hiện nay, như Benitez, huấn luyện viên trưởng của Valencia vào năm 2004. “4-4-2 là hệ thống phòng ngự tốt nhất từng tồn tại trong thế giới bóng đá”, Ancelotti, học trò cũ và đồng thời là trợ lý của Sacchi ở ĐTQG Italia nhận xét. “4-3-3 không đem lại sự cân bằng cần thiết và sẽ gây khó khăn trong việc gây áp lực lên đối phương. Mục tiêu của chúng tôi là phòng ngự với 4-4-2 và tấn công với 4-3-3.

Mổ xẻ 4-4-2 của Ranieri và Simeone có thể đưa ra những so sánh. Cả hai đội đều có xu hướng chơi lùi sâu, khoảng cách đội hình giữa các tuyến là 20 hoặc 25 yard. Riêng tại Atletico, các cầu thủ chạy cánh thường di chuyển vào trong để tạo thành một hàng tiền vệ 4 người chặt chẽ sẵn sàng cắt những đường chuyền của đối phương ở tuyến giữa. (Một nhà báo người Tây Ban Nha đã gọi đội hình của Simeone là “cứng hơn cả đá”). Ở bên trong, các tiền đạo sẽ lùi lại và quấy rối các tiền vệ trung tâm lùi sâu của đối phương, nhờ vậy, các tiền vệ trung tâm của họ có thể  lùi sâu về sân nhà và tham gia bảo vệ hàng thủ. Bạn có thể gọi nó là 4-4-2-0. Bóng sẽ được đưa tới tuyến trên bằng những đường chuyền dài, hướng đến hành lang và hai biên. Atletico đã giành chức vô địch với các trận đấu có tỷ lệ kiểm bóng chỉ 49,1%, xếp thứ 9 tại La Liga, trong khi đó với Leicester City là 43,9 % và xếp thứ 3 tại ngoại hạng Anh (đội xếp đầu là 69,5%).

4-4-2 lùi sâu về phần sân nhà

Cự ly giữa các tuyến là rất nhỏ

Cách chọn người của họ cũng tương tự nhau. Mùa giải 2013/14, đội hình xuất phát thường thấy của Atlético là: Thủ môn: Thibaut Courtois- Hàng hậu vệ: Juanfran, Miranda, Diego Godin, Filipe Luís-Arda Turan, Gabi, Tiago, Koke- Hàng tiền đạo: David Villa, Diego Costa.

Cùng với đó, họ có một thủ môn xuất sắc (Courtois) – Hai hậu vệ cánh thi đấu đầu bùng nổ (Juanfran, Luis) – Hai trung vệ thiện chiến, mạnh mẽ, cần mẫn và tackles bóng đầy kĩ thuật (Miranda, Godin) - Một tiền vệ Playmaker ở cánh phải, với kĩ năng rê bóng điêu luyện và khó lường – Hai Ball Winning Midfielder (Gabi, Tiago) - Một tiền vệ trái thuận chân phải, người có thể tạo ra sự kết nối với các tiền đạo bằng những đường chuyền cực kì chuẩn xác; người có nhiều đường chuyền nguy hiểm nhất, nhiều pha căng ngang và tạt bóng nhất của Atletico mùa giải đó (Koke) - một defensive striker, người đã ghi 13 bàn trong cả mùa giải, và đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc quấy nhiễu và áp sát đối phương (Villa) – Một tiền đạo cực kì nhanh nhẹn, người sẵn sàng chọc tức đối thủ, hoạt động ở hàng lang và ghi hầu hết các bàn thắng cho Atletico, 27 bàn ( Costa). Họ có nhiều pha Tackles bóng hơn bất cứ đội nào khác ở La Liga, những cầu thủ tackle bóng nhiều nhất của họ vào mùa giải đó là hậu vệ trái Filepe Luis và Hai tiền vệ Gabi, Tiago.

Với Leicester, đội hình ra sân thường thấy của họ vào mùa giải 2015/2016 gồm những cái tên: Thủ môn: Kasper Schmeichel- Hậu vệ: Danny Simpson, Wes Morgan, Robert Huth, Christian Fuchs- Tiền vệ: Riyad Mahrez, N'Golo Kante, Danny Drinkwater, Marc Albrighton- Tiền đạo: Shinji Okazaki, Jamie Vardy.

Họ có một bức tường thép (Schmeichel) – Hai hậu vệ biên năng nổ (Simpson, Fuchs) – Hai trung vệ mạnh mẽ và chắc chắn (Morgan, Huth) - Một Playmarker ở cánh phải, có thể tạo đột biến bất cứ lúc nào với những pha đi bóng đầy kĩ thuật và tốc độ (Mahrez) – Hai Ball Winning Midfielder (Kante, Drinkwater) - Một tiền vệ trái, thuận chân phải, tuy không có tốc độ quá nhanh, nhưng lại là người có khả năng kết nối với hàng tiền đạo ở phía trước bằng những đường chuyền chính xác, luôn xếp đầu cả đội về những pha căng ngang, tạt bóng và các đường chuyền nguy hiểm (Albrighton) - Một Defensive Strike, một cầu thủ tuy chỉ ghi được 4 bàn trong cả mùa giải, nhưng lại góp công vô cùng quan trọng trong việc quấy nhiễu và áp sát đối thủ (Okazaki) – Và cuối cùng là một cây săn bàn, người xếp đầu danh sách ghi bàn của cả đội với khả năng dứt điểm tuyệt vời (Vardy). Cũng như Atletico Madrid, họ là đội có nhiều pha Tackles bóng nhất cả giải đấu, ba cầu thủ takles bóng nhiều nhất cả đội là hậu vệ trái (Fuchs) và hai tiền vệ (Kante, Drinkwater).

Với Simeone và Ranieri, quá trình khai triển tấn công của họ không quá phức tạp. Cái được họ đặt lên hàng đầu là một đội hình chặc chẽ và một tinh thần thi đấu máu lửa, không biết mệt mỏi. “Các bạn sẽ không mất quá nhiều thời gian để có thể hiểu được triết lý của tôi.” Ranieri trả lời phỏng vấn với The Guardian vào cuối tháng 11. “Việc của tôi là cải thiện về mặt chiến thuật, bởi vì tôi là người Ý, mà với người Ý thì chiến thuật là điều cơ bản nhất, cùng với đó, tôi cũng rất thích tinh thần của người Anh. Ý tưởng của tôi về bóng đá là phải luôn chơi tốt trong mọi trận đấu, nhưng nếu bạn không làm được vậy thì hãy cho tôi thấy tinh thần, ý chí của bạn. Đó là tất cả những gì tôi yêu cầu từ cầu thủ của mình.”. Ông nói thêm: “Tôi luôn yêu cầu các cầu thủ: ‘Chúng ta phải chơi bóng như thể chúng ta đang tuyệt vọng – không phải mỗi trận đấu; mà là mỗi phút, mỗi giây.’ Nếu thấy các cầu thủ có dấu hiệu lơ là, tôi sẽ nổi điên lên. Họ biết điều đó. Tôi nghĩ mình là một ông già tốt bụng, nhưng tôi cũng đòi hỏi những tiêu chuẩn rất cao.”

Tư tưởng này của ông nói lên rằng, đối với tất cả các giá trị của chiến thuật, thái độ tự hài lòng với những gì đã làm được có thể làm hỏng cả mùa giải. “Nếu chúng ta có dấu hiệu chậm lại, các đội khác sẽ ngay lập tức vượt mặt chúng ta.” Ranieri - người luôn yêu cầu các cầu thủ phải giữ sự tập trung - cho biết. Tư tưởng tương tự cũng được Diego Simeone áp dụng lên Atletico: “Cuộc đời của một người đàn ông là phải trãi qua hết trận chiến này đến trận chiến khác, ngày qua ngày.” Simeone cho biết. “Chúng tôi nhìn thấy hình ảnh của mình trong cuộc sống hàng ngày ngoài xã hội, ở những con người luôn phải chiến đấu để có thể tiến về phía trước. Khi chúng tôi ngừng chiến đấu, cũng có nghĩa là chúng tôi đã đánh mất mọi cơ hội.

(Theo Twenty Minutes Read)